Kullukta Ölçü

"Aklı inkâr eden, aslında şeriatı da inkâr etmiş olur. Zira biz şeriatın doğruluğunu akıl sayesinde bildik. Eğer aklî delilin doğruluğu olmasaydı, peygamber ile peygamberlik iddiasında bulunan sahtekârı; doğru söyleyen ile yalan söyleyeni birbirinden nasıl ayırt edebilirdik?"

İslâm düşüncesinin üzerinde sıklıkla durduğu akıl-nakil dengesini merkeze alan Kullukta Ölçü, İmam Gazzâlî’nin el-Kânûn fi’t-Te’vîl ve Faysalü’t-Tefrika beyne’l-İslâm ve’z-Zendeka adlı iki risalesinin çevirisinden oluşmaktadır. Bu kitap, görünüşte iki ayrı risaleyi bir araya getirmekte fakat gerçekte aynı meselenin iki farklı yönünü ele almaktadır. Gazzâlî, el-Kânûn fi’t-Te’vîl risalesinde aklî burhanın rehberliğinde te’vilin ölçüsünü çizerken; Faysalü’t-Tefrika’da ise te’vil sebebiyle düşülen tekfir söyleminin sınırlarını belirler.

Büyük mütefekkir Gazzâlî’ye göre akıl olmadan naklin doğruluğunu temellendirmek imkânsızdır, aklı devre dışı bırakmak ise dinin anlaşılma zeminini kaybettirir. Kullukta Ölçü, bu iki hayati hususu tek bir eserde buluşturuyor:

·     Bir tarafta te’vilin ölçüsü, diğer tarafta tekfirin sınırı...

·     Bir tarafta aklın sarsılmaz burhanı, diğer tarafta naklin bağlayıcılığı...

·     Bu ikisi arasında, aklın rehberliği ve "ölçüyü" kaybetmeden hakikati arayan bilinçli bir kulluk anlayışı...