Zülkarneyn kıssası bir köprü hikâyesidir: eski ve yeni arasında, Medine’nin bilgi dünyası ile XXI. yüzyıl arasında, tarih ile ruh arasında…

Makedonyalı İskender’den Pers hükümdarı Kiros’a, Yemen’in efsanevi Tübba hükümdarlarından mitolojik evrensel fatihlere… Kur’ân-ı Kerîm’in Kehf Sûresi’nde adı geçen Zülkarneyn’in kim olduğu sorusu, yalnızca müfessirlerin değil tarihçilerin, arkeologların ve mukayeseli dinler tarihi araştırmacılarının yüzyıllardır gündemindedir. Ne var ki bu konu araştırılırken ya yerleşik kanaatler tekrar edilmiş ya da spekülatif yorumlar üretilmiştir. Son iki yüzyıldır ise özellikle arkeoloji, tarih, sosyal bilimler, dinler tarihi ve dilbilimdeki ilerlemeler, Kur’ân-ı Kerim’in tarihsel bağlamını yeniden anlamamız için kapılar açmıştır. Bülent Şahin Erdeğer, bu eserde işte bu kapılardan birini aralamakta; “Zülkarneyn kimdi?” sorusuna akademik, tarihsel ve arkeolojik kanıtlarla cevap aramaktadır.

·       Kur’ân’ın “iki boynuz sahibi adil kral” olarak tasvir ettiği Zülkarneyn, gerçekte kimdi?

·       Bulgular Büyük İskender sanılan bu hükümdara mı işaret ediyor?

·       “İki boynuz” bir güç sembolü müdür yoksa adaletin metaforu mu?

·       Kur’ân Arkeolojisi kıssaları doğru anlamak için bize ne söylüyor?

·       Tarihsel özleştirme gayretleri, vahyin evrensel mesajına hizmet mi eder yoksa onu daraltır mı?

·       Nüzul bağlamı, yani sebeb-i nüzul bilgisi, tefsirin zorunlu bir çerçevesi midir?

Elinizdeki çalışma İslam ilim geleneğinin en kadim ve en tartışmalı sorularından birine cevap arıyor. Zülkarneyn’in tarihsel kimliğini keşfetmek için birden fazla disiplinin kapısını çalıyor. Erdeğer, tefsir geleneğiyle başlayan araştırma yolculuğuna Eski Ahit metinleri, Pers tarihi, Ahameniş arkeolojisi ve Antik Yakın Doğu sanat tarihi üzerinden devam ediyor. Zülkarneyn’in kim olduğunu anlamaya çalışırken Eski Ahit’ten Kur’ân’a uzanan bir alışverişi, bir diyalogu, hatta bir “mitik arındırmayı” da gözler önüne seriyor. Bu dikkat çekici ve iddialı eser, tarih okurlarını doğudan batıya, geçmişten günümüze sürükleyici bir yolculuğa çıkaracak.

 

 

“Zülkarneyn, tarihte yer almış olan; haksızlığa göz yummayan, adil, dürüst, ölçülü ve örnek hükümdar modelleriyle özdeşleşti.”

- Antik/klasik kaynaklardan, arkeolojik delillerden, kutsal metinlerden, geniş bir tefsir literatüründen yararlanıyor. - Pers ve Ahameniş tarihine, Helenistik tarihe, İskender dönemine, Süryani geleneğine ve mitolojik kaynaklara başvuruyor. - Farsça edebiyatı, İskender romanları gibi edebî kaynakları analiz ediyor. - Zülkarneyn ile Ahameniş Kralı Büyük Kiros arasındaki kuvvetli benzerlikleri gözler önüne seriyor. - Neticede Zülkarneyn’i sadece tarihsel bir anekdot olarak değil muvahhid bir hükümdarın, adil bir yöneticinin, halklara karşı sorumluluk hissetmiş bir insanın öyküsü olarak ele alıyor.